voortleven
als compost

Humusatie als opkomend alternatief voor begraven en cremeren

Photo by Kyle Ellefson on Unsplash.jpg
 

Foto boven door Kyle Ellefson via Unsplash  

Wat als je na dit leven voeding kunt zijn voor nieuw leven? En planten, bomen, micro-organismen en kleine diertjes gedijen dankzij jouw restanten? Op een paar plekken in de wereld, waaronder in Seattle en dichterbij in België, wordt nu geëxperimenteerd met een natuurlijker alternatief voor cremeren en begraven: humusatie. Composteren tot vruchtbare humus voor eindeloze nieuwe levenscycli. Eeuwig voortleven dus.

Van alle levende wezens op aarde is de mens de enige die probeert te ontsnappen aan het ontbindingsproces. In de natuur is het namelijk onvermijdelijk: het dode lichaam ontbindt en wordt daarbij geholpen door bacteriën, schimmels, insecten, aasetende zoogdiertjes en vogels. Een bonte verzameling van leven die smakelijk profijt heeft van de dood, allemaal genietend van een eigen onderdeel van de dis, allemaal een nuttige rol.

Naast natuur is er cultuur. Om rituele, emotionele en hygiënische redenen kent de mensheid een lange begrafenis- en verbrandingstraditie. Met zoveel mensen op deze planeet is het immers maar beter dat er niet overal lijken open en bloot liggen te vergaan. Het zou ons ziek maken, dus we moesten er wel iets op bedenken. Onder de grond dus, of verbranden. Interessant is dat we in de loop van de geschiedenis in delen van de wereld de kist introduceerden. Feitelijk hebben we hiermee de natuur buitengesloten en het ontbindingsproces geblokkeerd.

Begraven en verbranden zijn wereldwijd de voornaamste vormen van lijkbezorging, maar zeker niet overal. Zo is het in de hooggebergten van Tibet, China en Iran vanwege de kou en het gebrek aan bomen een praktische noodzaak om het lichaam over te geven aan de natuur, en te laten opeten door aasgieren. Over deze sky burials schreef ik eerder dit stuk.

Maar terug naar humusatie: wat belooft dit dan voor alternatief te zijn?

 
 
deathtext.jpg
 

In België wordt momenteel geëxperimenteerd met humusatie. De initiatiefnemers beschrijven het als een gecontroleerd proces waarbij het lichaam van de overledene wordt verteerd dankzij de micro-organismen uit een compost van houtsnippers, waarbij de stoffelijke resten transformeren tot vruchtbare compostgrond. Composteren dus, zoals we met ons gft-afval doen. En zoals het bedoeld is in de natuur. De experimenten met humusatie in België vinden plaats in een beschermd openluchtlaboratorium. De overledene wordt gewikkeld in een lijkwade van een ecologisch afbreekbare stof, zonder kleding en sieraden. Het lichaam wordt geplaatst op een bed van gesnoeid hout en gemalen bruinkool, geïmpregneerd met regenwater met een compoststarter. Vervolgens wordt het lichaam bedekt met een laag compost van plantaardige, gehakselde materie. Humusatie voltrekt zich dus boven de grond in plaats van onder, maar heeft als afscheidsritueel gelijkenissen met begraven. En de hoop vormt een ‘monument’ voor de overledene, waar eventueel bloemetjes bij geplant kunnen worden om het mooi en persoonlijk te maken.

 
631186985_1280x720.jpg
 Beelden afkomstig van  Humusatie.be

Beelden afkomstig van Humusatie.be

 

Na ongeveer drie maanden is de hoop al sterk in omvang afgenomen, het vlees van het lichaam is namelijk verteerd door ontelbare micro-organismen en bodembacteriën. De eiwitten van het vlees zijn opgenomen door de natuurlijke polymeren van de cellulose uit het plantaardig materiaal en vormen humus. Wat verder is overgebleven, zijn de botten (en eventuele metalen prothesen en andere niet-biologisch afbreekbare materialen welke worden verwijderd) en deze worden verpulverd. Hieraan worden klei en biologisch-dynamische preparaten toegevoegd en het vochtgehalte wordt aangepast. Met dit mengsel wordt het monument weer opgebouwd. Na negen maanden verder composteren zijn de stoffelijke resten omgevormd tot een gezonde en vruchtbare humus, rijk aan allerlei mineralen om nieuw leven mee te voeden.

De familie van de overledene kan na ongeveer twaalf maanden de ‘supercompost’ ophalen. De presentatie is ongetwijfeld mooier, maar in feite een zak potgrond. Het kan worden gebruikt op eigen erf, bijvoorbeeld om een nieuwe boom mee te planten ter nagedachtenis aan iemands leven, of om verarmde bodems in andere delen van de wereld meer voeding te geven.

Mooi concept toch?

Nog een voorvechter: in Seattle USA

 
a286fd612c332534dea7ace422dad9cb_original.png
 

Ook in Seattle wordt geëxperimenteerd met humusatie. Initiatiefnemer Katrina Spade van het Urban Death Project vertelt: “Our bodies are full of potential. We have nutrients in us and there’s no way we should be packed into a box that doesn’t let us go into the earth. Decay and decomposition are amazing processes we are terrified of because they might seem icky and scary — your body aging, your food rotting — but without those processes, we would not be alive.”

Geholpen door de crowd via Kickstarter is Spade (van huis uit architect) met haar team een prototype aan het ontwikkelen waar het moet gaan plaatsvinden. Anders dan in België, vindt het humusatieproces plaats in een betonnen silo, eveneens voorzien van houtsnippers en allerlei compostculturen. Bij deze variant wordt de overledene naar de top van de silo gebracht, waar de familie een afscheidsceremonie kan hebben. Vervolgens legt de familie de overledene in een gat van de silo. Bijzonder gegeven van dit project is dat er in de silo meerdere lichamen liggen, en er dus niet een afzonderlijke individuele compost ontstaat, maar een gezamenlijke. Een wat andere beleving dus.

Spade is nu de techniek aan het perfectioneren en hoopt binnen enkele jaren te kunnen starten. Mits de regelgeving het gaat toelaten.

 
IMG_2046 (1).jpg
 Katrina Spade (boven, foto door Constanza Gallardo) en de betonnen toren waarin het Urban Death Project team menselijke lichamen wil gaan composteren.

Katrina Spade (boven, foto door Constanza Gallardo) en de betonnen toren waarin het Urban Death Project team menselijke lichamen wil gaan composteren.

 

Komt het naar Nederland?

Dat is de vraag. Wettelijk is humusatie zowel in Seattle als België nog niet toegestaan, en bevindt het zich nog in de experiment- en lobbyfase. Tot die tijd hoeven we het niet te verwachten in Nederland, en moeten we het doen met begraven of cremeren (of wellicht binnenkort ook resomeren, oplossen in alkalizuur, waarvoor momenteel hard gelobbyd wordt). Maar ook hier zou initiatief genomen kunnen worden voor humusatie. Het vraagt onmenselijk veel geduld en doorzettingsvermogen, maar volgens mij zijn er in ons land genoeg mensen die geven om de planeet en nieuw leven mogelijk zouden willen maken.

Because death is not the end.

 

Lees ook:

 
Feelform_Sfeerfoto_04WEB.jpg

Wat te doen met de as?

Pleurop.png

ge·con·do·leerd

Susanne+2nd+choice-13.jpg

"Anekdotes tonen vaak iemands eigenaardigheid."

IMG_2946.JPG

Opruimen voor je doodgaat

De Mythe - Schaal detail I.jpg

Ga voor een natuurlijke kist